Jak rozpoznać nowego szerszenia Vespa velutina?

WYGLĄD

Szerszeń żółtonogi jest mniejszy od szerszenia europejskiego (Vespa crabro). Ma przeważnie ciemne ciało, charakterystyczny żółtopomarańczowy pas na odwłoku oraz żółte końcówki nóg, przypominające żółte skarpetki [3].
Szerszeń europejski natomiast wyróżnia się charakterystycznymi rdzawo-czerwonymi wstawkami na całym ciele.

Zauważmy, że „nowy” szerszeń prawdopodobnie będzie w stanie przedostać się przez standardowy wylotek o wysokości 8 mm. Dlatego niektórzy pszczelarze decydują się na zmniejszenie wysokości wylotka.

Nie należy mylić szerszenia żółtonogiego z szerszeniem azjatyckim olbrzymim (Vespa mandarinia). To dwa różne gatunki.

CYKL ŻYCIOWY

Cykl życiowy szerszenia żółtonogiego (Vespa velutina) przypomina cykl rodzimego szerszenia europejskiego. Wiosną (zwykle od marca do kwietnia), przezimowana królowa rozpoczyna budowę niewielkiego gniazda, nazywanego gniazdem pierwotnym. Najczęściej powstaje ono w osłoniętym miejscu, na przykład w budynku, na strychu, pod dachem lub w innej zabezpieczonej przestrzeni. Do jego budowy królowa wykorzystuje masę przypominającą papier.

Początkowo królowa sama opiekuje się potomstwem. Gdy pojawiają się pierwsze robotnice, przejmują one rozbudowę gniazda i wychowywanie kolejnych pokoleń. W miarę wzrostu liczby owadów niewielkie gniazdo może okazać się niewystarczające.

Dlatego latem szerszenie mogą rozpocząć budowę gniazda wtórnego, w którym rozwija się główna część populacji. Najczęściej umieszczane jest ono wysoko w koronach drzew. Nie zawsze jednak dochodzi do takiej zmiany - część gniazd pierwotnych może być wykorzystywana dłużej.

Latem gniazdo wtórne szybko się powiększa. Dojrzałe konstrukcje mogą mieć ponad 50 cm. Ich kształt jest zwykle owalny, dlatego rozmiarami mogą przypominać dużą piłkę do ćwiczeń.

Jesienią (najczęściej od września do października), pojawiają się samce i młode królowe. Po kopulacji zapłodnione królowe opuszczają gniazdo i szukają schronienia na zimę. Wraz z nadejściem chłodów pozostałe osobniki stopniowo giną, a gniazdo przestaje być aktywne. W kolejnym roku cykl rozpoczyna się ponownie.

GDZIE BUDUJE GNIAZDA

Gniazda pierwotne często powstają w budynkach i innych osłoniętych przestrzeniach, natomiast gniazda wtórne najczęściej spotyka się w roślinności, szczególnie wysoko w koronach drzew.

W badaniu przeprowadzonym w południowo-zachodniej Francji [4] naukowcy przeanalizowali 175 gniazd, których typ i miejsce występowania udało się określić. Spośród 39 gniazd pierwotnych aż 78,9% znajdowało się w budynkach lub innych konstrukcjach wykonanych przez człowieka. Z kolei 77,9% spośród 136 gniazd wtórnych znaleziono w naturalnym otoczeniu, a 100 z nich znajdowało się na drzewach.

Badacze sprawdzili również, jakie drzewa były wykorzystywane do budowy gniazd. W analizowanym obszarze Francji szerszenie najczęściej wybierały dęby (59%) oraz sosny (14,7%). Rzadziej gniazda występowały na platanach, topolach, olszach i innych gatunkach drzew.

Wyniki te nie oznaczają, że szerszenie zawsze wybierają dęby lub sosny. Gatunki drzew wykorzystywane do budowy gniazd mogą zależeć od lokalnej roślinności i dostępnych miejsc. Francuskie obserwacje są jednak przydatną wskazówką.

Szerszeń żółtonogi może też zakładać gniazda w innych miejscach, na przykład w krzewach, pod ziemią lub w budynkach. Dlatego podczas poszukiwania gniazd warto zwracać uwagę nie tylko na korony drzew, ale również na osłonięte przestrzenie w pobliżu zabudowań.

Polska Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska podkreśla znaczenie drzew jako miejsc budowy gniazd tego gatunku. Wyniki badań z Francji i Hiszpanii [2, 4] wskazują jednak, że szerszeń żółtonogi wykorzystuje również inne lokalizacje.

JAK ATAKUJE PSZCZOŁY

W przeciwieństwie do szerszenia europejskiego, którego obecność przy ulach jest zwykle mniej intensywna, szerszeń żółtonogi może długo zawisać przed wylotkiem i chwytać pszczoły wracające z pożytku. Wraz ze wzrostem liczby polujących osobników loty pszczół stają się coraz bardziej utrudnione. Robotnice rzadziej opuszczają ul, co ogranicza zbiór pokarmu i może osłabiać rodzinę pszczelą. Oba gatunki szerszeni polują na pszczoły, jednak badania wskazują, że szerszeń żółtonogi może wywierać znacznie większą presję na pasiekę, zwłaszcza późnym latem i jesienią.